Białystok – kolebką idei i języka Esperanto
Potrzeba uniwersalnego języka ma podłoże socjologiczne: pojawia się nieuchronnie w świecie korzystającym z wielu różnych języków etnicznych. Szczególnego znaczenia nabiera wtedy, gdy postęp teoretycznie oferuje ludziom dostęp do różnorodnych towarów i usług, a bariery językowe uniemożliwiają skorzystanie z nich. Wszyscy marzymy o lepszej przyszłości dla nas i naszych dzieci: być może w ramach tych marzeń mieści się także poszukiwanie międzynarodowego języka dającego szansą na zrozumienie drugiego człowieka i tego, co ma nam do zaoferowania. Postawa tolerancji dla „inności” głoszona przez esperantystów, nie jest ideałem samym w sobie lecz obowiązuje dopiero w sytuacji, gdy ideały już istnieją.
Ludwik Zamenhof urodził się 15 grudnia 1859 r. w Białymstoku. Wpływ wielonarodowościowego oraz wielojęzycznego środowiska, w którym się wychowywał oraz niekwestionowany talent do nauki języków obcych spowodowały u chłopca wzmożoną potrzebę poszukiwania języka uniwersalnego, nadającego się do zastosowania w tej Wieży Babel – jaką był 19-to wieczny Białystok. Swoje przemyślenia snuł na bazie pomysłu, że powinien to być język oparty na istniejących językach etnicznych tak, aby w fonetyce pojawiały się podobnie brzmiące i to samo znaczące dla kilku nacji słowa. Oparcie się na etniczności miało zagwarantować rozwój nowego języka w miarę postępu technicznego i społecznego zachodzącego w różnych narodach. Podobno w chwili tworzenia podstaw języka esperanto Ludwik znał już biegle język niemiecki, rosyjski, polski i łacinę. Pierwszą nowość na skalę światową zastosował w pisowni. Aby ujednolicić zasadę zapisywania konkretnych dźwięków wprowadził nad niektórymi literami „daszki”. W ten sposób pisząc „c” – oddał głoskę „cz”, „s” – głoskę „sz”,”j” – głoskę „ż”, „g” – głoskę „dż”, „u” – głoskę „ał”. Podobnie brzmiące i to samo znaczące w różnych językach rzeczowniki jawiły się Zamenhofowi jako dawcy uniwersalnych rdzeni językowych, do których należało dodać jednoznaczny przedrostek lub przyrostek aby uzyskać nowy wyraz znajdujący się w rodzinie wyrazowej. Rzeczownik „telefon” w bardzo wielu językach etnicznych jest odbierany przez słuchacza jednoznacznie. Poprzez dodanie uniwersalnej końcówki utworzone zostały kolejne wyrazy w wersji esperanckiej: „telefono” – telefon, „telefoni” –telefonować, „telefona” - telefoniczny, „telefone – telefonicznie, „telefonu” – zatelefonuj. Słowo „telefon” stało się uniwersalnym rdzeniem językowym. Uniwersalny język Zamenhofa to 16 reguł gramatycznych bez wyjątków i idiomów. W przeciwieństwie do języka angielskiego, czy francuskiego nie istnieje w języku esperanto akcent czy wymowa charakterystyczna jedynie dla kraju, w którym jest on używany. Jedyną realną barierą w nauce jest nawykowe ukształtowanie narządu mowy konkretnego człowieka co powoduje, że Japończyk rozpoczynając naukę języka esperanto w wieku 15 lat nie jest w stanie wymówić np. głoski „ż”.
Jako narodziny języka esperanto podaje się rok 1887 – wydanie przez Ludwika Zamenhofa własnym sumptem pierwszej książki opisującej m. in. reguły gramatyczne uniwersalnego języka. Autor był człowiekiem nieśmiałym i do tego stopnia obawiał się złośliwych reakcji czytelników poznających szaloną, jak na owe czasy, wizję języka międzynarodowego, że na okładce książki podpisał się jedynie „Doktoro Esperanto” /doktor mający nadzieję/. Był lekarzem – okulistą, ale większą nadzieję miał na wynalezienie lekarstwa na brak możliwości porozumienia się między narodami niż na choroby oczu swoich pacjentów. Wierzył w możliwość doprowadzenia do standardu, w którym każdy człowiek będzie znał dwa języki; jeden nauczony jako ojczysty i drugi esperanto do kontaktów z cudzoziemcami.
Do wybuchu I wojny światowej esperanto rozprzestrzeniało się budząc zrozumiałe zainteresowanie otocznia. Początkowo język używany był w formie biernej – do korespondencji. Powstawały kluby zrzeszające jego sympatyków. Zaczęto regularnie wydawać gazety, pojawiły się tłumaczenia pierwszych książek. W 1905 roku w Boulogne sur Mer/Francja, z udziałem 688 reprezentantów wielu państw, odbył się pierwszy Światowy Kongres Esperanto. Wystąpił na nim Ludwik Zamenhof. Mając świadomość, że nadejdzie chwila, kiedy już nic nie będzie mógł zrobić dla swego ukochanego języka, aby nie ograniczać możliwości jego dalszego rozwoju, publicznie podarował go całej ludzkości zrzekając się jednocześnie na przyszłość jakichkolwiek praw autorskich do niego. Zastrzegł jedynie, że ustanowione 16 reguł gramatycznych języka nie podlegają z czasem zmianie pod żadnym pozorem. Jak się okazało – był to krok bardzo rozważny. Esperancka Akademia Językowa w składzie 45 członków dba o zachowanie w rozwoju języka zasad fundamentalnych i kontroluje wprowadzane nowości.
W 130 krajach na 5 kontynentach ludzie używają uniwersalnego języka aby porozumieć się tam, gdzie dotąd nie było to możliwe.
 | 1 2 |  |
patrz także: