Pierwszy Medal Tolerancji
„Chrześcijanie, Żydzi, Mahometanie,
wszyscy jesteśmy dziećmi Boga”
Ludwik Zamenhof,
Modlitwa pod zielonym sztandarem
Idea Medalu Tolerancji kształtowała się równolegle z zamiarem, aby pierwszą osobą, która go otrzyma był papież Jan Paweł II. Sprawa medalu, w postaci w miarę konkretnego pomysłu, postawiona została w pierwszej połowie 1998 r., podczas jednego z posiedzeń Rady Fundacji im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku. Inicjatorami ustanowienia tego medalu byli: wnuk twórcy języka esperanto, Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof oraz działacz organizacji esperanckich Roman Dobrzyński.
Na początku sierpnia 1998 r. Rada i Zarząd Fundacji wystąpiły do władz kościelnych o „przekazanie Ojcu Świętemu naszej gorącej prośby o wyrażenie zgody na przyjęcie «Medalu Tolerancji», jak również za radę co do okoliczności, w jakich mogłoby dojść do jego wręczenia - czy to podczas audiencji, a może w czasie wizyty Ojca Świętego w Ojczyźnie w 1999 roku, gdyby nasza prośba spotkała się z łaskawą przychylnością Jego Świątobliwości. /.../ Elementem plastycznym medalu jest wizerunek twórcy Esperanta oraz jego miasto rodzinne Białystok, które miało zaszczyt przyjąć do grona swych honorowych obywateli osobę Ojca Świętego, Jana Pawła II. Medal ma symbolizować szlachetne idee doktora Zamenhofa, który stworzył język międzynarodowy, jako środek porozumienia między ludźmi i narodami w duchu tolerancji, pokoju i przyjaźni niezależnie od pochodzenia i religii. Ludwik Zamenhof gorąco pragnął pojednania między religiami; wyraził to m.in. w poemacie «Modlitwa nad zielonym sztandarem» słowami: «Chrześcijanie, żydzi, mahometanie, wszyscy jesteśmy dziećmi Boga». Naszym zdaniem myśl ta harmonizuje z ideami ekumenicznymi Ojca Świętego Jana Pawła II. Pontyfikat Papieża Polaka jest poza tym kamieniem milowym w upowszechnianiu powstałego na ziemi polskiej języka Esperanto, dzięki zatwierdzeniu tekstów liturgicznych w tym języku oraz systematycznemu używaniu Esperanta przez Ojca Świętego m.in. w błogosławieństwach Urbi et Orbi”[1].
Pismo, którego fragmenty zacytowano wyżej, stało się początkiem korespondencji, w której istotnym dla sprawy okazało się zapewne stwierdzenie: „Inicjatywa Zarządu i Rady Fundacji im. Ludwika Zamenhofa, aby odznaczyć Ojca Świętego Jana Pawła II pierwszym «Medalem Tolerancji», jest ze wszech miar godna poparcia”[2].
Równolegle do prowadzonej korespondencji podjęto przygotowania do wykonania medalu. Przygotowania projektu medalu podjął się białostocki artysta plastyk Dymitr Grozdew. Wstępne wymagania fundacji sprowadzały się do określenia wielkości dzieła - ok. 10 cm średnicy oraz ogólnego wyglądu medalu. Na rewersie miał być umieszczony rozpoznawalny element charakterystyczny dla miasta Białegostoku z napisem „Białystok”, a na awersie napis w języku esperanto. W trakcie prac nad medalem jego ostateczny kształt uległ pewnym modyfikacjom.
W kwietniu 1999 r. projekt Medalu Tolerancji był gotowy. Po dyskusji kilku wersji do wykonania przyjęto ostatecznie projekt, na którego awersie przedstawiony został wizerunek L. L. Zamenhofa na tle Pałacu Branickich, a na rewersie napis: „TOLERANCJA - TOLEREMO” wokół zbliżających się dłoni trzymających gałązkę oliwną. Dodajmy na marginesie, że właśnie znalezienie właściwego znaku symbolizującego tolerancję było głównym wyzwaniem artystycznym dla autora medalu. Medal umieszczony został w etui wykonanym z białej skóry. Wewnątrz znalazła się również mosiężna tabliczka dedykacyjna z napisem:
Kristanoj, hebreoj aú mahometanoj
- ni čiuj de Di’ estas filoj.
Chrześcijanie, Żydzi, Mahometanie,
wszyscy jesteśmy dziećmi Boga.
Ludwik Zamenhof
Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II
dziekując za dar tolerancji
Kapituła Medalu
Białystok - 10 czerwca 1999
Sprawa uhonorowania papieża Jana Pawła II Medalem Tolerancji nagłośniona została w kwietniu 1999 r., przy okazji obchodów 82 rocznicy śmierci twórcy esperanta. Ludwik Zaleski-Zamenhof pytany o powody tego pomysłu, powiedział m.in.: „W moim przekonaniu, jak i chyba w przekonaniu mojego przodka, tolerancja jest zrozumieniem i poszanowaniem odmienności kulturowej, narodowej, płciowej i religijnej. Język, którego powstanie zainicjował dr Zamenhof, miał pomagać w zrozumieniu między ludźmi, które pozwala na poszerzenie tego, co się rozumie. Bo, gdy spotykamy się z niezrozumiałą odmiennością, to może ona nawet budzić nienawiść. /.../ Myślę, że za czasów tego papieża [Jana Pawła II - A. K.] Kościół katolicki stał się dużo bardziej tolerancyjny niż kiedykolwiek w swej historii. Jan Paweł II jako pierwszy wprowadził pojęcie, że Żydzi są starszymi braćmi w wierze chrześcijan, a nie podłym narodem, który ukrzyżował Chrystusa. To wielki element tolerancji i ekumenizmu głoszonego przez papieża”[3].
14 kwietnia 1999 r. Kapituła Medalu Tolerancji w składzie: ks. abp Stanisław Szymecki, Ryszard Tur - Prezydent Miasta Białegostoku, Krystyna Łukaszuk - Wojewoda Podlaski, Sławomir Zgrzywa - Marszałek Sejmiku Województwa Podlaskiego, Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof, Hanna Konopka - Prezes Zarządu Fundacji im. L. Zamenhofa, Roman Dobrzyński - Wiceprzewodniczący Rady Fundacji im. L. Zamenhofa, Krzysztof Jurgiel - Przewodniczący Sejmiku Województwa Podlaskiego, Jarosław Parzyszek - Sekretarz Kapituły, podjęła decyzję o przyznaniu Jego Świątobliwości Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II pierwszego Medalu Tolerancji[4]. Był to już czas, gdy wiadome było, że medal wręczony będzie 10 czerwca 1999 r., podczas wizyty papieża w Drohiczynie.
Sprawa ustalenia składu delegacji mającej wręczać papieżowi Medal Tolerancji była otwarta do końca maja 1999 r. Według ustaleń wstępnych, podjętych podczas posiedzenia Rady Fundacji im. L. Zamenhofa w lutym 1999 r., miałby to być wnuk twórcy esperanta lub delegacja w skład której weszli by także przedstawiciele władz lokalnych oraz ktoś ze środowiska esperanckiego. Ostatecznie, po uzgodnieniach z przedstawicielami Kurii w Drohiczynie, 10 czerwca 1999 r., ok. godz. 19.45, pierwszy Medal Tolerancji papieżowi Janowi Pawłowi II wręczyli: Ludwik Zaleski-Zamenhof i Hanna Konopka.
Należy podkreślić, że nader szczęśliwym trafem wybrano Drohiczyn na miejsce wręczenia papieżowi Medalu Tolerancji. Odbyło się to po ekumenicznej liturgii słowa, w której obok chrześcijan różnych obrządków uczestniczyli także przedstawiciele polskich mahometan, a zapewne także i innych wyznań.
Adrian Konopka (rok 1999)
[1] Pismo Rady i Zarządu Fundacji im. L. Zamenhofa, Białystok, 3 VIII 1998, do sekretarza osobistego Ojca Świętego, bp. Stanisława Dziwisza. Kopia dokumentu w zbiorach Fundacji im. L. Zamenhofa.
[2] Pismo ks. abp. Stanisława Szymeckiego, Metropolity Białostockiego nr 1137/98, Białystok 3 XI 1998 r., do ks. abp. Józefa Kowalczyka, Nuncjusza Apostolskiego w Polsce. Kopia dokumentu w zbiorach Fundacji im. L. Zamenhofa.
[3] Praktyczny ekumenizm. Rozmowa z prof. dr. Ludwikiem Krzysztofem Zaleskim-Zamenhofem, wnukiem twórcy j języka esperanto Ludwika Zamenhofa, „Gazeta Współczesna - Białystok” nr 27, 15 04. 1999. Szerzej także: Esperantyści uhonorują Jana Pawła II. Medal za tolerancję, „Gazeta Współczesna - Białystok” nr 73, 15 04. 1999; Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof, wnuk Ludwika Zamenhofa, twórcy języka esperanto, po raz kolejny odwiedził Białystok.. Pierwszy Medal Tolerancji otrzyma Jan Paweł II, „Kurier Poranny” 15 04. 1999; Medal Tolerancji dla Papieża, „Gazeta Wyborcza” 15. 04. 1999.
[4] Protokół nr 1 z posiedzenia Kapituły Medalu Tolerancji w dn. 14. 04. 1999 r. Kopia dokumentu w zbiorach Fundacji im. L. Zamenhofa.
patrz także: